با رشد سریع شهرنشینی و افزایش سن جمعیت، بیماریهای غیرواگیر نظیر دیابت، سرطان و بیماریهای قلبی به مهمترین عامل مرگومیر و بار مالی نظام سلامت تبدیل شدهاند؛ این روند نگرانکننده در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، با سرعتی فزاینده ادامه دارد.
سلامت انسان تنها به ویژگیهای ژنتیکی محدود نمیشود، بلکه تحت تأثیر عوامل گوناگونی همچون شرایط اجتماعی، محیط زیست، سبک زندگی و رفتارهای فردی قرار دارد. امروزه با گسترش شهرنشینی، تغییرات سریع اجتماعی و افزایش سن جمعیت، سهم بیماریهای غیرواگیر مانند بیماریهای قلبی، عروقی و سرطانها در مرگومیر و هزینههای نظام سلامت به طرز چشمگیری افزایش یافته است.
بسیاری از این بیماریها با عوامل خطر مشترک قابل پیشگیری همراه هستند. عواملی همچون تحرک بدنی ناکافی، مصرف دخانیات، تغذیه ناسالم، آلودگیهای محیطی و پرفشاری خون از جمله مواردی هستند که در صورت شناسایی و کنترل بهموقع، میتوان از بروز چندین بیماری مزمن جلوگیری کرد. درمان زودهنگام این بیماریها، پیش از آنکه به مراحل ناتوانکننده برسند، نقش بسیار مؤثری در حفظ سلامت جامعه دارد.
بر اساس آمارهای جهانی، بیماریهای غیرواگیر در حال حاضر مسئول بیش از ۵۳ درصد بار بیماریها هستند و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۲۰ این عدد به ۶۰ درصد بار بیماریها و ۷۳ درصد مرگها افزایش یابد؛ جالب آنکه بیش از ۸۰ درصد مرگومیر ناشی از این بیماریها در کشورهای در حال توسعه رخ میدهد. در کشور ما نیز پیشبینی میشود بیش از ۷۶ درصد کل بار بیماریها ناشی از بیماریهای غیرواگیر باشد.
نقش کلیدی گروه پیشگیری و مبارزه با بیماریهای غیرواگیر
مقابله با بیماریهای غیرواگیر نیازمند تلاش هماهنگ و سازمانیافته تمامی نهادهای درون و بیرون از بخش سلامت است. در همین راستا، گروه پیشگیری و مبارزه با بیماریهای غیرواگیر در مرکز بهداشت استان بهعنوان یکی از گروههای تخصصی فعال است که با تحلیل الگوهای بروز، توزیع و بار این بیماریها، برنامهریزیهای دقیق و مؤثری را دنبال میکند.
این گروه با هدف اجرای نظام مراقبت بیماریهای غیرواگیر، نقش مؤثری در طراحی، اجرا و ارزیابی برنامههای بهداشتی ایفا میکند و فعالیتهای گستردهای را بر عهده دارد:
اهم خدمات و فعالیتها
- تدوین و اجرای اسناد ملی و استانی مرتبط با بیماریهای غیرواگیر
- تحلیل اپیدمیولوژیک بیماریها در سطح استان، کشور و جهان
- نظارت، پایش و ارزیابی برنامههای کنترلی
- مراقبت و مدیریت اپیدمیها
- تسهیل اجرای برنامههای ملی
- تقویت همکاریهای بینبخشی
- طراحی و اجرای آموزشهای عمومی و تخصصی
- برگزاری سمینارها و کارگاههای آموزشی
- انجام و مشارکت در پژوهشهای علمی
- تولید و توزیع محتواهای آموزشی و رسانهای
اهداف راهبردی گروه
- کاهش بروز دیابت نوع ۲ در افراد پرهدیابتی (پیشگیری اولیه)
- کاهش و تأخیر در بروز عوارض دیابت (پیشگیری ثانویه)
- پیشگیری از ناتوانی و مرگهای زودرس ناشی از دیابت
- شناسایی، درمان و پیشگیری از عوارض کمکاری مادرزادی تیروئید (CH)
- کنترل و پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی (هموفیلی، PKU، تالاسمی)
- کاهش مرگ و ناتوانی ناشی از سرطان روده بزرگ
- ثبت دقیق میزان بروز سرطان در استان
- کاهش سوانح و حوادث و آسیبهای ناشی از آن
- اجرای صحیح برنامه ژنتیک اجتماعی
- افزایش آگاهی پزشکان درباره مراقبت و درمان بیماریهای غیرواگیر
- پیشگیری و کنترل بیماریهای تنفسی مانند آسم و COPD
- بهبود فرآیندهای مدیریت عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر
- اجرای سیستم اطلاعات جغرافیایی بیماریها (GIS)
این گروه با هدف اصلاح شیوه زندگی مردم و کاهش عوامل خطر بیماریها، از طریق غربالگری بهموقع، آموزش، اطلاعرسانی و برنامهریزی هدفمند، در راستای کاهش بار بیماریها و جلوگیری از عوارض جبرانناپذیر آنها گام برمیدارد.
