ماجراجویی های آمریکا مسیرهای تأمین انرژی جهانی را دچار اختلال کرده و بر همین اساس نوسانات شدید قیمت نفت در بازارهای بینالمللی همچنان به اقتصاد این کشور آسیب وارد میکند. در نتیجه، شمار بیشتری از کشورها به دنبال جایگزینهای انرژی قابلاعتمادتر رفتهاند. در همین چارچوب، مقالهای که بهتازگی در وبسایت بلومبرگ نیوز منتشر شده، اشاره میکند که در جریان درگیری میان ایالات متحده و اسرائیل با ایران که اکنون بیش از یک ماه از آن میگذرد، کشورهایی که آینده انرژی خود را به زنجیرههای تأمین چین گره زده بودند، بهمراتب عملکرد بهتری نسبت به کشورهایی داشتند که به «صلح آمریکایی» تکیه کرده بودند.
گزارش بلومبرگ برای نمونه به پاکستان اشاره میکند؛ کشوری که اکنون بهدلیل تلاشهای میانجیگرانه دیپلماتیک میان ایالات متحده و ایران در کانون توجه جهانی قرار گرفته است. این کشور سالها با کمبود برق، بدهی خارجی بالا و کسری حساب جاری مواجه بوده، اما در جریان بحران فعلی توانسته از تکرار بیثباتی گستردهای که در گذشته تجربه میکرد، جلوگیری کند.
بر اساس این گزارش، یکی از عوامل کلیدی این تغییر، گسترش استفاده از محصولات فتوولتائیک چینی است. از ابتدای سال ۲۰۲۴، پاکستان تجهیزاتی با ظرفیت نصبشده حدود ۱۷ گیگاوات در سال وارد کرده و شمار زیادی از خانوارها نیز به نصب پنلهای خورشیدی روی آوردهاند. در عین حال، دولت پاکستان بدون نیاز به صرف هزینههای سنگین برای یارانه انرژیهای تجدیدپذیر، تنها با حفظ تعرفههای پایین بر این محصولات، امکان بهرهمندی گسترده مردم را فراهم ساخته است.
این منبع مقرون به صرفه و قابلاعتماد انرژی پاک، بهطور مستقیم به تقویت ثبات اجتماعی و بهبود رفاه عمومی کمک کرده و همزمان تابآوری اقتصاد این کشور را در برابر شوکهای خارجی بهطور قابلتوجهی افزایش داده است.
این تغییر فقط به پاکستان محدود نمیشود. در سراسر خاورمیانه و مناطق اطراف آن، فناوریهای جدید انرژی چینی که فتوولتائیک نمونه بارز آن است، از طریق یک رویکرد مشابه بازارمحور در حال ریشه دواندن هستند. در استانهایی مانند یزد ایران، دولت محلی با شرکای چینی برای ساخت نیروگاههای فتوولتائیک در مقیاس گیگاوات همکاری میکنند و به دنبال مهار نور فراوان خورشید برای تولید برق قابل اعتمادتر هستند. برای کشوری که زیرساختهای تولید برق آن با تهدیدات نظامی روبرو است، توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر توزیعشده تا حدودی به عنوان یک استراتژی عملی برای کاهش ریسک ظهور کرده است. در همین حال، در کشورهایی مانند امارات متحده عربی، عربستان سعودی، مصر، الجزایر و اردن، پروژههای متعدد فتوولتائیک و انرژی بادی در مقیاس بزرگ، فناوری و تجهیزات چینی را به کار گرفتهاند. نکته مشترک در این پروژهها، موفقیت آنها در کاهش چشمگیر هزینه برق سبز است که در نتیجه، گذار انرژی را از یک شعار صرفاً زیستمحیطی به یک اقدام اقتصادی مناسب با قابلیت پذیرش گسترده تبدیل میکند.
نقش چین فراتر از صرفاً تأمین تجهیزات تولید برق است؛ خودروهای برقی همراه با زیرساختهای انرژی سبز در مجموع یک راهحل انرژی جدید را تشکیل میدهند. در نپال، نرخ پذیرش خودروهای برقی در میان بالاترینهای جهان قرار دارد. این امر مستقیماً وابستگی کشور به بنزین وارداتی را کاهش داده و عملاً هزینههای انرژی حمل و نقل را به برق آبی و خورشیدی ارزانتر و با منبع محلی مرتبط کرده است.
در عربستان سعودی، خودروهای برقی با برندهای چینی در کنار نیروگاههای خورشیدی و سامانههای ذخیرهسازی انرژی که با مشارکت چین احداث شدهاند، بهصورت یکپارچه به کار گرفته میشوند تا پیشگام الگوی تازهای از ادغام «حملونقل-انرژی» باشند.
این تحولات نشاندهنده روندی روشن است: کشورهای مختلف با بهکارگیری فناوریهای نوین انرژی که ماهیتی بازارمحور و بخشبندیپذیر دارند، در تلاشاند سامانههای انرژی مستقلتر و مقاومتری ایجاد کنند که توانایی مقابله با عدمقطعیتهای خارجی را داشته باشند.
در سطح امنیت منطقهای، رویکرد چین شباهت خاصی به منطق اشتراکگذاری فناوری که قبلاً به آن اشاره شد، دارد – یعنی تمایل به کاهش خطرات از طریق گفتگو و همکاری. پس از بروز جنگ بین ایالات متحده و اسرائیل با ایران، چین به میانجیگری دیپلماتیک فشردهای دست زد.
در همین چارچوب، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، چندین گفتوگوی تلفنی با همتایان خود در کشورهای مرتبط انجام داد و همزمان فرستاده ویژه دولت چین در امور خاورمیانه نیز سفرهای دیپلماتیک رفتوبرگشتی در سطح منطقه انجام داد. افزون بر این، چین به همراه پاکستان ابتکاری را با هدف بازگرداندن صلح و ثبات به منطقه مطرح کرد.
هدف این تحرکات دیپلماتیک روشن است: ترویج صلح و گفتوگو و کاهش تنشها. در عین حال، نظرسنجیهای مختلف بینالمللی نشان میدهد
انتظار جهانی برای ایفای نقش سازندهتر از سوی چین در حال افزایش است؛ موضوعی که میتواند بازتاب ترجیح جامعه بینالمللی برای الگویی پایدارتر و قابل پیشبینیتر در تعاملات جهانی باشد. از نیروگاههای فتوولتائیک که در بیابانهای ایران سر بر آوردهاند تا پروژههای ذخیرهسازی انرژی خورشیدی در سراسر منطقه خلیج فارس، از پنلهای خورشیدی آبیرنگ که زینتبخش پشتبامهای بیشماری هستند تا خودروهای برقی که در خیابانهای شهرها جولان میدهند، انرژی پاک عمیقاً چشمانداز انرژی این مناطق را متحول ساخته و در این فرآیند، بیسروصدا منطق ذاتی امنیت و توسعه آنها را تغییر میدهد. چین با اشتراکگذاری گسترده فناوری، از معیشت ملتها حمایت میکند و با تعهد به صلح، به تقویت آرامش در سطح منطقهای میپردازد. چین همراه با کشورهای مختلف جهان، تلاش میکند در دوران بیثباتی به قطعیت برسد و از طریق همکاری آزاد، به سوی آیندهای مشترک حرکت کند.
